ZMIANY W KODEKSIE KARNYM
Z dniem 1 października 2023 r. weszła w życie ustawa o zmianie Kodeksu Karnego oraz niektórych innych ustaw z dnia 7 lipca 2022 r. Nowelizacja kodeksu karnego wprowadza między innymi zaostrzenie odpowiedzialności karnej za niektóre przestępstwa, zmiany w odpowiedzialności karnej nieletnich, czy też zmiany w katalogu kar i środków karnych.
NOWY KATALOG KAR I ŚRODKÓW KARNYCH
- Z dotychczasowego katalogu kar usunięta została kara 25 lat pozbawienia wolności, niemniej zmodyfikowany został art. 37 k.k., mówiący o okresie, na jaki wymierzana kara pozbawienia wolności. Do tej pory wskazana kara mogła trwać najkrócej miesiąc, a najdłużej 15 lat. Obecnie maksymalny wymiar kary pozbawienia wolności wynosi 30 lat.
- Znaczące zmiany zachodzą również w przypadku grzywny - co do zasady, najniższa liczba stawek dziennych grzywny wynosi 10, lecz w przypadku, gdy czyn zagrożony jest zarówno grzywną, jak i karą pozbawienia wolności, najniższa liczba stawek dziennych będzie wahała się od 50 do 150 (w zależności od wysokości kary pozbawienia wolności, którą jest zagrożony dany czyn).
- Analogiczny przepis dotyczy kary ograniczenia wolności. W sytuacji, gdy czyn zagrożony jest zarówno karą pozbawienia wolności, jak i karą ograniczenia wolności, wymierza się co najmniej minimalne kary ograniczenia wolności, określone w art. 34 § 1aa k.k. Do katalogu środków karnych dodano natomiast degradację.
- Sąd będzie miał możliwość orzeczenia zakazu warunkowego zwolnienia wobec skazanego na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Będzie to możliwe wobec sprawców przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, wolności, wolności seksualnej, bezpieczeństwu powszechnemu lub za przestępstwo o charakterze terrorystycznym (również wobec skazanych na karę co najmniej 20 lat pozbawienia wolności). Zakaz warunkowego zwolnienia może być również orzeczony wobec sprawcy, którego właściwości osobiste (a także charakter i okoliczności czynu) wskazują, że jego pozostawanie na wolności spowoduje trwałe niebezpieczeństwo dla życia, zdrowia, wolności lub wolności seksualnej innych osób.
ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA NIELETNICH
- Na zasadach określonych w kodeksie karnym odpowiada ten, kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat. W pewnych przypadkach ustawę karną możemy jednak stosować także do małoletniego, który ukończył 15 lat. Nowelizacja rozszerza katalog czynów, za które taki nieletni będzie odpowiadał, dodając do art. 10 k.k. zgwałcenie i jego typy kwalifikowane. Należy jednak pamiętać, że nieletni może odpowiadać za czyny wymienione w art. 10 § 2 k.k., tylko wtedy gdy okoliczności sprawy i stopień jego rozwoju za tym przemawiają, a w szczególności, gdy stosowano już wobec niego środki wychowawcze lub poprawcze, lecz nie odniosły one rezultatu.
- Ponadto, nowelizacja wskazuje, że odpowiedzialności karnej na zasadach określonych w kodeksie, będzie podlegał także sprawca, który po ukończeniu 14 lat, a przed ukończeniem 15 lat dopuścił się zabójstwa typu kwalifikowanego (art. 148 § 2 lub 3 k.k.). Za wymierzeniem mu odpowiedzialności karnej na zasadach kodeksowych muszą jednak przemawiać okoliczności sprawy, stopień rozwoju sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste. Ponadto, musi zachodzić przypuszczenie, że stosowanie środków wychowawczych lub poprawczych nie zapewni jego resocjalizacji.
DYREKTYWY WYMIARU KARY
- Nowelizacja wprowadziła również zmiany w zakresie dyrektyw wymiaru kary, czyli czynników, które sąd będzie brał pod uwagę w trakcie orzekania. Z przepisu usunięte zostały cele wychowawcze, które sędzia miał dotychczas obowiązek uwzględnić. Ze zbioru dyrektyw usunięto również ,,potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa”, zastępując je ,,celami kary w zakresie społecznego oddziaływania”, co należy ocenić negatywnie, gdyż wskazana zmiana wprost podkreśla funkcję odstraszającą sankcji i może prowadzić do nakładania wysokich, nieadekwatnych kar i środków karnych.
- Ustawodawca wprowadza do kodeksu art. 53 §2a i 2bk.k., zawierające odpowiednio szereg okoliczności obciążających i łagodzących dla sprawcy. W przypadku okoliczności obciążających zwrócić nalezy uwagę na art. 53 §2a ust 6 tj. popełnienie przestępstwa motywowanego nienawiścią z powodu przynależności narodowej, etnicznej, rasowej, politycznej lub wyznaniowej ofiary albo z powodu jej bezwyznaniowości. Okolicznościami łagodzącymi będą m.in. popełnienie przestępstwa w reakcji na nagłą sytuację, której prawdziwa ocena była istotnie utrudniona, czy też współpraca z organami ścigania.
ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA KIEROWCÓW
- Art. 42 k.k, określa zasady orzekania zakazu prowadzenia pojazdów wobec sprawców przestępstw przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Możliwość orzeczenia dożywotniego zakazu prowadzenia pojazdów będzie możliwa nie tylko w przypadku popełnienia przestępstw określonych w art. 42 § 3 k.k., lecz również gdy sprawca po takich zdarzeniach, a poddaniem go badaniu, spożywał alkohol lub zażywał środek odurzający.
- Co więcej, sąd będzie miał możliwość orzeczenia przepadku pojazdu mechanicznego prowadzonego przez sprawcę, niemniej wskazany przepis wchodzi w życie dopiero z dniem 14 marca 2024 r.
Oprócz powyższych zmian zostały wprowadzone zmiany w wymiarach kary za niektóre przestępstwa, np. za rozbój i za zgwałcenie, które ponadto rozszerzono o typy kwalifikowane (np. zgwałcenie kobiety w ciąży, czy też zgwałcenie z równoczesnym nagraniem zdarzenia). Istotne zmiany wprowadzono również co do przestępstwa kradzieży - dotychczas kradzież mienia o wartości do 500 złotych stanowiła wykroczenie. Obecnie wskazany próg został podwyższony do 800 złotych.
Z całością zmian można zapoznać się pod linkiem: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WDU20220002600/U/D20222600Lj.pdf